شهرستان هشترود

شهرستان هشترود
مشخصات جغرافیایی
شهرستان هشترود از شمال به شهرستان بستان آباد، از خاور به میانه، از جنوب خاوری به زنجان، از جنوب به شاهین دژ، از جنوب باختری به میاندوآب و از باختر به شهرستان مراغه محدود می شود. آب و هوای هشترود نسبتا سرد و خشک است. هشترود در ۴۷ درجه و ۰۳ دقیقه درازای خاوری و ۳۷درجه و ۲۸ دقیقه پهنای شمالی و در ارتفاع ۱۶۶۰ متری از سطح دریا واقع شده است. این منطقه در مسیر اصلی قره چمن – مراغه قرار گرفته و ۱۱۹کیلومتر تا تبریز و ۹۴ کیلومتر تا شهر مراغه فاصله دارد
وجه تسمیه و پیشینه تاریخی
نام اولیه هشترود تا قرن حاضر ‹‹سراسکندر›› بوده که از وجه تسمیه آن اطلاعی در دست نیست. بعدها به نام سرکسن ( سر جدا کردن ) نامیده شده است. این نام نیز بعد ها تغییر کرده و به علت وجود ۸ رودخانه در منطقه به نام هشترود نامیده شده است. شهرستان هشترود دارای قدمتی دیرینه و کهن است که در دوره ساسانیان از روستاهای مهم منطقه بوده و در طول تاریخ بارها تخریب و دوباره بازسازی شده است.
صنایع و معادن
صنایع هشترود بیش تر کارگاهی بوده و شامل کارخانه های مواد غذایی، آرد سازی، پنیر سازی، خوراک دام، تولید ابزار کشاورزی، ورق کاری، صنایع سلولزی، تیرچه بلوک، گچ سازی، سنگ بری، موزاییک سازی، آجرفشاری، ماکارونی، ظروف ملامین و … است. معادن کائولن، سنگ مرمر، گچ، نمک آبی، چهار معدن سولفات کلسیم، یک معدن کلرور سدیم و ۳ معدن سنگ مرمریت نیز در این شهرستان مورد بهره برداری قرار گرفته است.
کشاورزی و دام داری
هشترود منطقه ای کشاورزی است و محصولات عمده آن گندم، جو، حبوبات، تره بار، گیاهان علوفه ای، سیب، زردآلو، و گردو است. دام داری و دام پروری از جمله فعالیت های مهم شهرستان هشترود است و علت این امر وجود مراتع غنی کوهستانی و کوه پایه ای است که مورد استفاده دام های روستاییان منطقه است. پرورش دام در این شهرستان بیش تر شامل گاو، گوسفند و بز بوده که توسط عشایر و روستاییان صورت می گیرد. پرورش طیور به دو شیوه سنتی و صنعتی شامل پرورش مرغ ، غاز، اردک و بوقلمون است.
تاریخچه شهرستان هشترود
شهرستان هشترود در سال ۱۳۲۱ دهکده ای بود در دامنه آفتابگیر رود خانه سراسکندرود این دهکده دارای ۱۰ آسیاب آبی و چند کارخانه روغن گیری بود شاید این دهکده نام خود را از این ده آسیاب گرفته باشد در این سال ( ۱۳۲۱ ) سراسکند به مرکزیت منطقه هشترود تبدیل میشود و تا سال ۱۳۳۷ این بخش را از آن خود کرده است : در همین سال این منطقه به کوشش حسن آقا افتخار هشترودی به فرمانداری مبدل میشود .
حوالی سال ۱۳۴۰ این شهرستان رضا شهر نامیده شد و در سال ۱۳۵۰ این شهرستان آذران نامیده شد شاید نام آذران به دلیل نزدیکی به آتشکده تخت سلیمان میباشد . زیرا در اوستا آذرگان ، آتشکده تخت سلیمان ، در آذربایجان ذکر گردیده است . بعد از آن نام این شهرستان هشترود شد این نام هم به دلیل جریان هشت رودخانه ، قرانقو – آیدوغموش – آجی چای – قلعه چای – قوری چای – لیلان چای – اجیرلو – قره قیه میباشد که از این شهرستان می گذشتند بنا بر نوشته ها قدیمی ترین منبع در باره این شهرستان تاریخ تحریر وصاف میباشد که نام این شهر در آن هشترود آمده است و اهالی هشترود در مورد وجه تسمیه مهم شهرستان میگویند : نام اصلی این محل سرکسن (sarkasan ) بوده است . در زمان قدیم پادشاهی خونخوار بنام ضوهنگzohang ( ضحاک ) در این مکان حکم می رانده است که به جادوی یک جادوگر دو مار بر روی دوشهای پدیدار میگردند . غذای مارها مغز انسان بوده که شهر فعلی در آن زمان کشتارگاه آن پادشاه بود که انسانها را از روستاها میاوردند و آنجا سر از تنشان جدا میکردند و مغزهای آنان را به ضحاک می فرستادند . روزی از روزها در روستای خورجستان آهنگری بوده که ۵ فرزند داشته است که چهار تا از آنها را سر بریده اند و مغزها یشان را به مارهای ضحاک داده بودند وقتی نوبت به فرزند پنجم میرسد او درفشش را بر میدارد تا پسرش را آزاد کند وی به سوی قزوین میرود تا فریدون را بیاورد و ضحاک را سرنگون کرده و از تخت سلطنت پا ئین بیاورد و فریدون را بجای او به تخت کرسی بنشاند و فرزندش را آزاد کند . خلاصه فریدون را میاورد و ضحاک را به کمک مردم سرکوب میکنند وفریدون را به تخت میرسانند . البته دکتر غلامحسین یوسفی این داستان را به گونه ای زیبا شرح داده است . در سال ۱۳۲۱ هشترود به مرکزیت بخشداری منطقه هشترود و قوری چای انتخاب شد و ادارات دولتی از روستای آتش بیگ به روستای هشترود منتقل میشود .هشترود در زمانهای قدیم از لحاظ کشاورزی و باغات و دامها غنی بوده به طوری که در سال ۱۳۴۱هشترود به عنوان انبار غله استان محسوب می شده است یعنی در این زمان کشاورزی تا این حد پیشرفت و رونق داشته است . در این شهرستان باغها و چمنزارهای وسیعی بوده که حتی وقتی که بعد از عهدنامه ننگین ترکمن چای عباس میرزا ولیعهد فتحعلی شاه قاجار در روستای سراسکند با لشگریان خود در این محل اردو نمودند ودر این مکان پسر عباس میرزا با پسر حسین خان اربا ب آن زمان هشترود مبارزه می کنند و در این مسابقه شمشیر بازی پسر عباس میزا کشته میشود . عباس میرزا می گرید و حسین خان از ترس به پای عباس میرزا می افتد ولی عباس میرزابا کمال شهامت گفت : من برای پسرم نمی گریم بلکه متاسفم از اینکه چرا چنین جوانهایی در اینجا نگهداشته اید و ما در مقابل دشمن شکست خوردیم .
در سال ۱۳۳۷ این منطقه از تبریز جدا شد همچنین با جدا شدن بخش چارایماق از مراغه و پیوستن این بخش به هشترود فرمانداری در هشترود تاسیس شد . البته تبدیل بخش سراسکند به فرمانداری در سایه تلاشهای مرحوم حسن آقا افتخار هشترودی بوده است وی گزارشات و نامه های مکرر و فراوان مظلومیت و محرومیت و همچنین نیروها و استعدادهای بالقوه این منطقه را بگوش مسئولان رساند .
هشترود در سال ۱۳۳۷ با سه بخش سراسکند ، چاراویماق و قوری چای با جمعیت ۱۵۰ هزار نفر شهرستان هشترود نامیده شد . همچنین در سال۱۳۳۸ حکم شهرداری در این محل اعلام شد و در تبدیل شدن هشترود به شهرستان عواملی از قبیل با قرار گرفتن در مسیر راه آهن و جاده تبریز قره چمن موثر بوده اند.
آثار تاریخی مهم
  • قلعه ضحاک آذربایجان یکی ار عظیم ترین محوطه‌های باستانی آذربایجان شرقی مربوط به دوره اشکانی
  • مسجد جامع هشترود
  • بقعه بایزید بسطامی
راه‌های دسترسی به این شهر
  • راه آهن سراسری تهران- تبریز. ایستگاه خراسانک.
  • اتوبان زنجان - تبریز. خروجی هشترود.
  • جاده قدیم میانه - تبریز. سه راهی قره چمن به سمت هشترود.
  • جاده میانه - هشترود به طول 65 کیلومتر.